آرام‌سازی پیش‌رونده عضلانی یکی از مداخلات ساده، کم‌هزینه و قابل‌اجرا در سایکوآنکولوژی است که می‌تواند برای تعدیل اضطراب بیماران پیش از شروع شیمی‌درمانی مورد استفاده قرار گیرد. انتظار برای دریافت دارو، ورود به محیط درمان، تجربه عوارض احتمالی و نگرانی درباره اثربخشی درمان می‌تواند موجب افزایش برانگیختگی روانی و فیزیولوژیک بیمار شود. این وضعیت گاهی با تنش عضلانی، تپش قلب، بی‌قراری، افکار نگران‌کننده و افزایش حساسیت نسبت به علائم جسمانی همراه است. آرام‌سازی پیش‌رونده عضلانی با آموزش شناسایی و کاهش تدریجی تنش عضلات، به بیمار کمک می‌کند ارتباط میان تنش بدنی و اضطراب را بهتر تشخیص داده و پاسخ آرام‌تری نسبت به موقعیت درمانی ایجاد کند.
مبنای اصلی این تکنیک، انقباض کنترل‌شده و سپس رهاسازی گروه‌های مختلف عضلانی است. بیمار طی تمرین، تفاوت میان حالت تنش و آرامش را به‌صورت مستقیم تجربه می‌کند و به‌تدریج توانایی تشخیص نشانه‌های اولیه برانگیختگی جسمانی را افزایش می‌دهد. از دیدگاه سایکوآنکولوژیک، این فرایند اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا اضطراب پیش از شیمی‌درمانی تنها یک تجربه ذهنی نیست و می‌تواند با فعال‌شدن سیستم عصبی خودمختار و افزایش تنش بدنی همراه شود. بنابراین مداخله‌ای که هم‌زمان بر مؤلفه جسمانی و روان‌شناختی اضطراب اثر بگذارد، می‌تواند در مدیریت این وضعیت نقش حمایتی داشته باشد.
یکی از کاربردهای مهم آرام‌سازی پیش‌رونده عضلانی، کاهش اضطراب anticipatory یا اضطراب پیش‌بینانه است؛ یعنی اضطرابی که پیش از مواجهه با فرایند شیمی‌درمانی و بر اساس انتظار بیمار از آن شکل می‌گیرد. برخی بیماران حتی پیش از ورود به بخش درمان، با مشاهده محیط بیمارستان، بوی مواد ضدعفونی‌کننده یا نزدیک‌شدن زمان تزریق، افزایش اضطراب را تجربه می‌کنند. تکرار این واکنش می‌تواند میان نشانه‌های محیطی و احساس ترس ارتباط شرطی ایجاد کند. تمرین آرام‌سازی در فاصله پیش از درمان می‌تواند به بیمار کمک کند در برابر این محرک‌ها پاسخ فیزیولوژیک کنترل‌شده‌تری داشته باشد.
از سوی دیگر، این تکنیک می‌تواند بر چرخه شناختی اضطراب نیز اثر غیرمستقیم داشته باشد. هنگامی که فرد در وضعیت تنش شدید قرار دارد، احتمال توجه انتخابی به نشانه‌های تهدید، پیش‌بینی پیامدهای منفی و تفسیر فاجعه‌آمیز علائم افزایش می‌یابد. تمرکز مرحله‌به‌مرحله بر گروه‌های عضلانی، منابع توجه بیمار را از افکار تهدیدمحور به تجربه قابل‌کنترل بدن منتقل می‌کند. این تغییر تمرکز می‌تواند فرصت مناسبی برای کاهش نشخوار فکری و افزایش احساس کنترل روان‌شناختی فراهم کند.
کاربرد این مداخله در سایکوآنکولوژی صرفاً به کاهش اضطراب محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند بخشی از فرایند آماده‌سازی روانی بیمار برای مواجهه با درمان باشد. آموزش تکنیک پیش از نخستین جلسه شیمی‌درمانی، به بیمار یک مهارت خودتنظیمی قابل‌انتقال می‌دهد که می‌تواند در جلسات بعدی نیز مورد استفاده قرار گیرد. چنین تجربه‌ای ممکن است احساس خودکارآمدی را افزایش دهد؛ زیرا بیمار به‌جای تجربه منفعلانه اضطراب، ابزار مشخصی برای مدیریت بخشی از واکنش‌های خود در اختیار دارد.
اجرای تکنیک باید متناسب با شرایط جسمانی و روانی بیمار باشد. جلسات کوتاه و ساده، آموزش تدریجی و تمرکز بر عضلاتی که بیمار توانایی کنترل آنها را دارد، می‌تواند استفاده از این روش را آسان‌تر کند. در بیماران دچار درد، ضعف شدید، نوروپاتی یا محدودیت حرکتی، انقباض عضلانی باید با احتیاط انجام شود و در صورت لزوم نسخه تعدیل‌شده و مبتنی بر رهاسازی بدون انقباض مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین مداخله باید فردمحور باشد و به‌صورت یک دستورالعمل ثابت برای همه بیماران اجرا نشود.
از منظر درمانی، آرام‌سازی پیش‌رونده عضلانی می‌تواند در کنار آموزش روانی، حمایت عاطفی، تنفس آرام‌ساز و مداخلات شناختی ـ رفتاری قرار گیرد و بخشی از برنامه جامع مدیریت اضطراب پیش از شیمی‌درمانی باشد. اثربخشی آن نیز بهتر است تنها بر اساس کاهش اضطراب ذهنی سنجیده نشود، بلکه تغییرات تنش عضلانی، نشانه‌های فیزیولوژیک، کیفیت خواب، احساس کنترل و میزان همکاری بیمار با فرایند درمان نیز مورد توجه قرار گیرد.
آرام‌سازی پیش‌رونده عضلانی را می‌توان مداخله‌ای کاربردی و قابل‌دسترس در سایکوآنکولوژی دانست که با هدف کاهش برانگیختگی فیزیولوژیک، تعدیل اضطراب پیش‌بینانه و افزایش خودتنظیمی بیمار پیش از شیمی‌درمانی به کار می‌رود. ارزش اصلی این روش در سادگی، قابلیت آموزش و امکان استفاده مستقل توسط بیمار است. با این حال، نباید آن را جایگزین درمان پزشکی یا مداخلات تخصصی روان‌شناختی در موارد اضطراب شدید دانست، بلکه بهتر است به‌عنوان بخشی از مراقبت حمایتی و یکپارچه سرطان مورد استفاده قرار گیرد.