دکتر ثریا همتی پور

تله‌مداخلات روان‌شناختی و ارتقای دسترسی به خدمات تخصصی برای بیماران مبتلا به سرطان در سایکوانکولوژی

تاریخ انتشار : 25 شهریور ماه 1405

تله‌مداخلات روان‌شناختی در سایکوآنکولوژی به استفاده از فناوری‌های ارتباطی برای ارائه خدمات تخصصی روان‌شناختی به بیماران مبتلا به سرطان در فاصله جغرافیایی از درمانگر اشاره دارد و در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از رویکردهای مهم در توسعه مراقبت‌های روانی بیمارمحور مطرح شده است. مبنای اصلی این رویکرد بر این دیدگاه استوار است که نیازهای روان‌شناختی بیماران مبتلا به سرطان باید هم‌زمان با مراقبت‌های پزشکی مورد توجه قرار گیرد و محدودیت‌های جغرافیایی، جسمانی یا زمانی نباید مانع دسترسی آنان به حمایت تخصصی شود. تله‌مداخلات می‌توانند از طریق ویدئوکال، مشاوره آنلاین، تماس تلفنی و سامانه‌های دیجیتال اجرا شوند و امکان ارائه مداخلاتی مانند درمان شناختی ـ رفتاری، روان‌آموزی، مدیریت استرس، تنظیم هیجان، آموزش مهارت‌های مقابله‌ای و حمایت روان‌شناختی را فراهم کنند. این روش به‌ویژه برای بیمارانی که در مناطق فاقد متخصص سایکوآنکولوژی زندگی می‌کنند، بیمارانی با محدودیت حرکتی یا خستگی ناشی از درمان و افرادی که رفت‌وآمد مکرر به مراکز درمانی برای آنان دشوار است، اهمیت دارد. یکی از مهم‌ترین کاربردهای تله‌مداخلات، کاهش فاصله میان نیاز روان‌شناختی و دریافت خدمات تخصصی است؛ به‌گونه‌ای که بیمار می‌تواند بدون حضور فیزیکی در مرکز درمانی، جلسات منظم و ساختاریافته‌ای را با متخصص دنبال کند. در این فرایند، ارزیابی اولیه باید شامل بررسی وضعیت هیجانی، شدت پریشانی، اضطراب، افسردگی، کیفیت زندگی، شرایط خانوادگی و عوامل خطر روان‌شناختی باشد تا نوع و شدت مداخله متناسب با نیاز فرد تعیین شود. تله‌مداخلات همچنین امکان استمرار مراقبت را در دوره‌های مختلف بیماری فراهم می‌کنند و می‌توانند پس از جراحی، در طول شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی و در مرحله بازتوانی نیز ادامه یابند. یکی از مزیت‌های مهم این روش، انعطاف‌پذیری زمانی و کاهش هزینه‌های رفت‌وآمد است که می‌تواند مشارکت بیمار در فرایند درمان را افزایش دهد. همچنین امکان حضور اعضای خانواده در برخی جلسات می‌تواند به بهبود ارتباطات خانوادگی و افزایش حمایت اجتماعی کمک کند. بااین‌حال، اثربخشی تله‌مداخلات به کیفیت رابطه درمانی، مهارت متخصص، دسترسی بیمار به اینترنت و تجهیزات مناسب، سواد دیجیتال و میزان پذیرش فناوری وابسته است. حفظ رابطه درمانی در محیط مجازی نیازمند توجه ویژه به ارتباط غیرکلامی، همدلی، گوش دادن فعال و ایجاد احساس امنیت روانی است. از سوی دیگر، همه بیماران برای دریافت خدمات از راه دور شرایط یکسانی ندارند و عواملی مانند سن، سطح سواد دیجیتال، مشکلات شناختی، اختلالات شدید روان‌شناختی یا شرایط بحرانی می‌توانند استفاده از این خدمات را محدود کنند. یکی از چالش‌های اساسی، مدیریت موقعیت‌های پرخطر مانند افکار خودکشی، بحران شدید اضطرابی یا آشفتگی روانی است؛ زیرا در چنین شرایطی تله‌مداخله باید دارای سازوکار مشخص برای ارجاع فوری و دسترسی به خدمات حضوری باشد. محرمانگی اطلاعات نیز اهمیت ویژه‌ای دارد و پلتفرم مورد استفاده باید از استانداردهای مناسب امنیت و حفاظت از داده‌های سلامت برخوردار باشد. علاوه بر این، متخصص باید از حدود صلاحیت حرفه‌ای و قوانین مربوط به ارائه خدمات روان‌شناختی از راه دور آگاهی داشته باشد. در سایکوآنکولوژی، تله‌مداخلات نباید صرفاً به انتقال جلسات حضوری به فضای آنلاین محدود شوند، بلکه لازم است بر اساس ویژگی‌های بیماران مبتلا به سرطان و نیازهای اختصاصی آنان طراحی شوند. استفاده از پروتکل‌های استاندارد، ابزارهای معتبر غربالگری و پایش مستمر پیامدهای درمان می‌تواند کیفیت این خدمات را افزایش دهد. پیشنهاد می‌شود مراکز درمان سرطان، خدمات تله‌روان‌شناسی را در کنار مراقبت حضوری و به‌صورت یک مدل ترکیبی توسعه دهند تا بیمار بر اساس شرایط و ترجیحات خود از گزینه مناسب استفاده کند. همچنین آموزش متخصصان در زمینه مهارت‌های ارتباط درمانی مجازی، مدیریت بحران از راه دور و حفاظت از اطلاعات ضروری است. مطالعات آینده باید اثربخشی این مداخلات را بر شاخص‌هایی مانند Distress، اضطراب، افسردگی، کیفیت زندگی، سازگاری با بیماری و رضایت بیمار بررسی کنند و میزان اثربخشی آن را در گروه‌های مختلف بیماران مقایسه نمایند. در مجموع، تله‌مداخلات روان‌شناختی می‌توانند با کاهش موانع جغرافیایی، زمانی و فیزیکی، دسترسی بیماران مبتلا به سرطان به خدمات تخصصی را افزایش دهند و زمینه استمرار مراقبت روان‌شناختی را فراهم کنند. ارزش اصلی این رویکرد زمانی آشکار می‌شود که فناوری در خدمت رابطه درمانی، مراقبت فردمحور و تصمیم‌گیری تخصصی قرار گیرد و در کنار خدمات حضوری، به‌عنوان بخشی از یک نظام جامع سایکوآنکولوژی مورد استفاده قرار گیرد.