دکتر ثریا همتی پور

اثربخشی چت‌بات‌های مبتنی بر هوش مصنوعی بر کاهش Distress و اضطراب در بیماران تحت درمان سرطان با رویکرد سایکوآنکولوژی

تاریخ انتشار : 25 شهریور ماه 1405

اثربخشی چت‌بات‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در سایکوآنکولوژی به ظرفیت این فناوری برای ارائه حمایت روان‌شناختی مستمر، در دسترس و متناسب با نیازهای بیماران مبتلا به سرطان مربوط می‌شود. دیسترس سرطان به‌عنوان نوعی پریشانی روانی، عاطفی، اجتماعی یا معنوی می‌تواند از زمان تشخیص تا مراحل درمان و پس از آن بروز کند و با اضطراب، افسردگی، اختلال خواب، نگرانی درباره عود و کاهش کیفیت زندگی همراه باشد. از دیدگاه نظری، چت‌بات‌های هوشمند می‌توانند با فراهم کردن ارتباط تعاملی، روان‌آموزی، شناسایی نشانه‌های پریشانی و آموزش راهبردهای مقابله‌ای، بخشی از نیازهای روان‌شناختی بیماران را پوشش دهند. این سامانه‌ها قادرند بر اساس پاسخ‌های بیمار، محتوای مرتبط با مدیریت اضطراب، تنفس و آرام‌سازی، تنظیم هیجان، حل مسئله و سازگاری با درمان را در زمان مناسب ارائه کنند و در صورت مشاهده نشانه‌های هشدار، بیمار را برای دریافت ارزیابی تخصصی به روان‌شناس یا سایر اعضای تیم درمان ارجاع دهند. شواهد اولیه در حوزه مداخلات دیجیتال و چت‌بات‌های سلامت روان نشان می‌دهد که تعامل ساختاریافته با این فناوری‌ها می‌تواند در برخی بیماران با کاهش پریشانی و اضطراب همراه باشد، به‌ویژه زمانی که چت‌بات بر اساس یک چارچوب روان‌شناختی معتبر طراحی شده و بخشی از یک برنامه مراقبت جامع باشد. بااین‌حال، شدت و پایداری این اثر به نوع سرطان، مرحله درمان، ویژگی‌های فردی، میزان مشارکت بیمار و کیفیت طراحی سامانه وابسته است و نمی‌توان چت‌بات را جایگزین مداخله تخصصی روان‌شناختی دانست. از مهم‌ترین کاربردهای آن می‌توان به غربالگری اولیه Distress، پایش روزانه علائم، ارائه مداخلات کوتاه، تقویت خودمراقبتی روان‌شناختی و تسهیل ارتباط بیمار با تیم درمان اشاره کرد. در مقابل، احتمال ارائه پاسخ نادرست، تشخیص ناکافی بحران‌های روانی، ضعف در درک ظرافت‌های هیجانی، مسائل مربوط به محرمانگی داده‌های سلامت و وابستگی بیش از حد بیمار به فناوری از چالش‌های مهم محسوب می‌شوند. بنابراین، اثربخشی چت‌بات‌های هوش مصنوعی باید با شاخص‌هایی مانند کاهش نمره Distress و اضطراب، بهبود کیفیت زندگی، افزایش خودکارآمدی و میزان رضایت بیمار ارزیابی شود. پیشنهاد می‌شود مطالعات آینده با کارآزمایی‌های تصادفی‌شده، نمونه‌های متنوع سرطان، دوره پیگیری طولانی‌تر و مقایسه با مراقبت معمول یا مداخلات روان‌شناختی استاندارد انجام شوند. همچنین استفاده از چت‌بات در سایکوآنکولوژی باید تحت نظارت متخصص، مبتنی بر پروتکل‌های معتبر و همراه با سازوکار ارجاع در شرایط پرخطر باشد. در مجموع، چت‌بات‌های مبتنی بر هوش مصنوعی می‌توانند به‌عنوان یک ابزار مکمل در کاهش برخی مؤلفه‌های پریشانی و اضطراب بیماران تحت درمان سرطان مورد استفاده قرار گیرند، اما تعیین اثربخشی قطعی و جایگاه بالینی آن‌ها همچنان به شواهد تجربی با کیفیت و ارزیابی‌های طولانی‌مدت نیاز دارد.